Dankzij vrijwilligerswerk in Duitsland brak dit jaar een belangrijk inzicht door. Amateur-entomologen van de Entomologische Verein Krefeld hadden sinds 1989 op tientallen locaties in Noordrijn-Westfalen met ‘malaisevallen’ de biomassa van vliegende insecten gewogen, onder meer op het terrein van boer Paul Nothers die al jaren voor het insectensterven waarschuwde. Onderzoekers van de Radboud Universiteit analyseerden deze 27 jaar aan data en publiceerden in PLOS ONE een afname van gemiddeld 76 procent, oplopend tot 82 procent in de drukke hoogzomer, zelfs ook in beschermde natuurgebieden. Het bericht ging de wereld over en zette het woord ‘insectenapocalyps’ definitief op de kaart: ‘a whole giant ecosystem is collapsing’, schreef Scientific American aan het einde van het jaar.
Op het beleidsfront leek de doorbraak dichterbij te komen. In maart stelde de Europese Commissie voor om de neonicotinoïden imidacloprid, clothianidine en thiamethoxam definitief te verbieden in de open teelt. Via gelekte documenten kwam dit voorstel bij The Guardian naar buiten (en leidde een jaar later daadwerkelijk tot een verbod). Maar in Nederland remde minister Schouten af: in december liet ze de Tweede Kamer weten het Commissievoorstel ‘prematuur’ te vinden zolang niet duidelijk was welke risico’s de alternatieve middelen met zich meebrachten.
Ondertussen bleef het Nederlandse landschap leeglopen. Van de grutto, onze nationale vogel, vlogen in 2017 slechts zo’n 12.000 jongen uit: ruim onder de 18.000 die nodig zijn om de populatie van 34.000 paar op peil te houden. De nieuwe Rode Lijst liet zien dat negen broedvogelsoorten inmiddels uit Nederland waren verdwenen en dat 87 andere bedreigd werden. Ondertussen sleepte ook het glyfosaatdossier zich voort: nadat het Europees Chemicaliënagentschap ECHA de stof in maart als niet-kankerverwekkend classificeerde, ontstond in het Europees Parlement in oktober tijdens een hoorzitting over de ‘Monsanto Papers’ felle kritiek op de onafhankelijkheid van diezelfde EFSA- en ECHA-beoordelingen.